@

 Educator > Publikacje

Gospodarowanie w domu zasobami wody.

Dariusz Szalewski

Gimn. Publiczne w Nowej Wsi Królewskiej i Szk. Podst. w Płużnicy

Propozycje eksperymentalnych rozwiązań z zakresu zanieczyszczeń fizycznych wód w nauczaniu przedmiotu przyroda.

Scenariusz lekcji

1. Poziom wiadomości:
   • uczeń powinien znać rodzaje i wielkości zasobów wody na Ziemi,
   • uczeń powinien rozumieć różnorodność zapotrzebowania na wodę w zależności od rodzaju działalności człowieka,
   • uczeń powinien wyjaśnić niezbędność wody w przyrodzie,
2. Poziom umiejętności:
   • uczeń szacuje ilość różnych zasobów wodnych,
   • uczeń określi dostępność wody dla człowieka,
   • uczeń powinien wykazać potrzebę ochrony wody i racjonalnego jej gospodarowania,
   • uczeń oceni gospodarowania wodą w swoim domu,
   • uczeń podejmie konkretne działania w celu oszczędzania wody w swoim domu.
3. Uczeń w trakcie zajęć powinien:
   • przekonać się o konieczności racjonalnego gospodarowania wodą,
   • wyrobić nawyk poszanowania wody,
   • uświadomić sobie, na jakim etapie jest pod względem racjonalnego gospodarowania wodą,
   • wyrobić nawyk poszanowania wody,
   • uświadomić sobie, na jakim etapie jest pod względem racjonalnego użytkowania wody.

Środki dydaktyczne: mapa fizyczna świata, kartoniki z informacjami o rodzajach i wielkości zasobów wody, 10- litrowy pojemnik z wodą, szklanka, zlewka o pojemności 60 ml, łyżeczka, kartki, karton, kolorowe pisaki, tablica magnetyczna.

Metoda: problemowa, praktyczne ćwiczenia.

Forma: zbiorowa, grupowa, indywidualna.

Przebieg lekcji:

1. Zasoby wodne.
   Krótka rozmowa na temat stanów skupienia wody, jej występowania w przyrodzie. Przy mapie fizycznej świata, omówienie rozmieszczenia i podziału zasobów wodnych na Ziemi. Uczniowie przypinają na tablicy magnetycznej, przygotowane przez nauczyciela, kartoniki z nazwami rodzajów zasobu wody i dopasowują do nich napisy określające wielkość wyrażoną w %.

   Zasoby wody:

   • oceany i morza (woda słona) - 97,3%
   • lodowce i lądolody, wody podziemne - 2,1%
   • wody podziemne - 0,58%
   • rzeki, jeziora, bagna (wody śródlądowe) i atmosfera - 0,02%

   Ogólną ilość wody na Ziemi można przyrównać do 10 litrów. Woda w takiej ilości znajduje się w pojemniku (wiadro) na stoliku, w widocznym miejscu. Obok niego znajdują się pozostałe naczynia i łyżeczka. Uczniowie proponują rozmieszczenie zasobów wody w odpowiednich naczyniach.

   Rozlewają wodę z wiadra do naczyń; przed pojemnikami umieszczają karteczki z odpowiednią nazwą.

   To ćwiczenie praktycznie uwidacznia dysproporcje zasobów wody i obrazuje jaką ilością wody faktycznie ludzie mogą dysponować na co dzień. Obserwator ćwiczenia nie ma wątpliwości, że wodą powinno się racjonalnie gospodarować, uzywać oszczędnie, bez marnotrawienia.

2. Użytkowanie wody.
   1. Uczniowie otrzymują ilustracje przedstawiające sytuacje, w których potrzebna jest woda w życiu codziennym, przemyśle i innych działach gospodarki. Mają za zadanie podzielić ilustracje na 3 grupy wg jakości wody i potrzebnej do wykonania przedstawionej czynności lub działalności.

      Okazuje się, że do celów spożywczych i higienicznych i wielu innych potrzebujemy wody najwyższej jakości, nieco gorszą jakość może mieć woda w zbiornikach np. do uprawiania sportów wodnych, podlewania trawników, czy transportu wodnego.

      Po dyskusji uczniowie dochodzę do wnioski, że w większości sytuacji niezbędna lub wskazana jest woda najwyższej jakości, jest więc bardzo cennym zasobem przyrody.

   2. Uczniowie wyszukują w podręczniku informacji na temat użytkowników wody i podają dane.

      Jeden człowiek, w ciągu doby zużywa i zanieczyszcza jednocześnie około 130 l (7 l.- zmywanie naczyń, 30 l. - toaleta, 50 l. - pranie, 7 l. - robienie porządków, 6 l.- gotowanie i picie).

   3. Uczniowie zastanawiają się jak gospodarują wodą we własnych domach i ustalają 5 sposobów racjonalnego gospodarowania wodą w domu:
      • krany uszczelnione, zawsze dokręcone (oszczędność wody 20 - 25 l./ dobę),
      • prysznic zamiast kąpieli w wannie pełnej wody (zużycie 15 - 30 l./ dobę),
      • nie myć zębów pod bieżącą wodą,
      • nie myć naczyń pod bieżącą wodą
      • sprawne działanie u rządzeń sanitarnych (oszczędność wody 300 - 500 l./ dobę).

   4. Uczniowie stawiają kolorową kropkę, przy każdym ze sposobów racjonalnego gospodarowania wodą (zielona - dana sytuacja w jego domu zdarza się często, żółta - czasami, czerwona - rzadko).

      Analizują otrzymane wyniki i ustalają na ile przyjazny jest ich stosunek do wody.
      Uzyskują wskazówki jak mogą oszczędnie zużywać wodę w domu i podejmują (indywidualnie) konkretne działania w rodzinie (pomoc rodziców) aby lepiej i mądrzej gospodarować wodą.

A) Badanie w terenie przeźroczystości wody.

Cel: Wykazanie, że z powodu zanieczyszczeń przeźroczystość wody jest ograniczona.

Sprzęt: Krążek porcelanowy biały o średnicy 20 cm. Umocowany na łańcuszku z zaznaczoną podziałką.

Wykonanie: Krążek zanurza się pionowo w wodzie i odczytuje głębokość zanurzenia w cm, do momentu gdy krążek stanie się ledwie widoczny.

B) Badanie w pracowni przeźroczystości wody pobranej do pojemników podczas zajęć w terenie.

Sprzęt: pojemniki z próbkami wody o pojemności 1 dm , przyrząd Suellena (jest to cylinder z bocznym tubusem do regulacji wysokości wody).
Wykonanie: Przeźroczystość mierzymy poprzez określenie w cm. Wysokości słupa wody, przez który można, patrząc z góry, przeczytać druk wzorcowy liczb położony 4 cm poniżej cylindra z wodą.

Wyniki:
Przeźroczystość wody z jeziora..........(rzeki)...............wynosi...............cm.

Wniosek:
Woda pobrana z jeziora (rzeki) jest zanieczyszczona drobinami zawiesin......................

Uwaga: Badania próbek wody należy przeprowadzić natychmiast po powrocie z terenu, w czasie nie dłuższym niż 12 godzin. Wodę mętną uzdatnia się poprzez koagulację, sedymentację i filtrację.

Doświadczenie II

Badanie zapachu wody metodą organoleptyczną.

Cel: Oznaczenie zapachu wody wodociągowej i naturalnej powierzchniowej występującej w najbliższej okolicy szkoły. Próba zakwalifikowania badanych próbek wody do odpowiedniej klasy czystości.

Sprzęt: kolby stożkowe, szkiełka zegarowe, cylinder miarowy.

Wykonanie: Do kolby stożkowej o pojemności 500 ml. Wlać 200 ml. Wody i doprowadzić ją do temperatury 20^oC. Zamknąć kolbę szkiełkiem zegarowym, wymieszać i wąchać przy wylocie kolby. Określić rodzaj zapachu (R, G, S) oraz intensywność wg 5- stopniowej skali.
Przed oznaczeniem zapachu nie można używać kosmetyków zapachowych i palić papierosów.
Zapach wody oznacza się na zimno (temp. 20^oC) lub na gorąco (temp. 60^oC) po ogrzaniu jej w łaźni wodnej.
Do prawidłowego wykonania tego doświadczenia niezbędna jest skala intensywności zapachu.

Intensywność zapachu	Wyczuwalność zapachu	Określenie zapachu
0	Brak zapachu	----------------------
1	Bardzo słaby	Ledwie wyczuwalny
2	Słaby	Dość trudno wyczuwalny
3	Wyraźny	Może dyskwalifikować wodę pitną
4	Silny	Dyskwalifikuje wodę do celów gospodarczych
5	Bardzo silny	Dyskwalifikuje wodę do użytku w ogóle

Zapach R (roślinny) - siano, ziemia, torf, kwiaty, trawa.
Zapach G (gnilny) - pleśń, fekalia, stęchlizna, zbutwiały.
Zapach gnilny już przy 1G dyskwalifikuje wodę pitną (niewielkie ilości siarkowodoru występują w wodach mineralnych i leczniczych).
Woda wodociągowa może mieć zapach tylko R najwyżej 3R.
Naturalne wody powierzchniowe mogą mieć zapach:
  Klasy I do 2R
  Klasy II do 3R lub 2G
  Klasy III do 1S

Wyniki:

1. Zapach wody wodociągowej jest roślinny- kwiatowy, dość trudno wyczuwalny, który można określić jako 2R.
2. Zapach wody z rzeki (jeziora)...............jest zbutwiały, silny, który można określić jako 4G.

Wnioski:

1. Woda wodociągowa w moim mieście odpowiada (lub nie odpowiada) normom.
2. Wodę z rzeki (jeziora)........................można zaliczyć do................klasy czystości (lub jest pozaklasowa).

Uwaga: Oznaczenie zapachu wody należy wykonać natychmiast po pobraniu próbek koniecznie w naczyniach szklanych. Jeżeli woda była chlorowana, to należy usunąć chlor przez dodanie doń odrobiny Na₂ S₂O₃ x 5 H₂O lub kilku kropel 10% roztworu siarczanu (IV) sodu.
Siarkowodór należy usunąć (w czasie wyczuwania go) przez dodanie paru kropel 10% roztworu octanu kadmu.